Lanna Architecture Center
Faculty of Architecture, Chiang Mai University
Tel: 0 5327 7855, 0 5394 2806-7 Fax: 0 5322 1448


วัฒนธรรมและประเพณี > กุมภาพันธ์


ประเพณีปอยน้อย

ประเพณีปอยน้อย หรือ ปอยบวช ได้แก่ประเพณีการบวชเป๊กข์ หรือการบรรพชาอุปสมบทของชาวล้านนา มีชื่อเรียกแตกต่างกันไปบ้างในแต่ละท้องถิ่น คือ

  1. ปอยน้อย คืองานขนาดเล็ก จัดขึ้นเฉพาะวงศ์ญาติและมิตรสหายที่รู้จัก
  2. ปอยบวช งานบรรพชาสามเณรหรือนำเด็กมาบวชเป็นศิษย์วัดในพุทธศาสนา
  3. ปอย เป๊กข์ งานอุปสมบทพระภิกษุ ทางล้านนานิยมใช้คำว่า “เป๊กข์ธุ” คำนี้มาจากคำว่า “อุปสัมปทาเปกขะ” ภาคกลางใข้พยางค์หน้าเป็น อุปสมบท ล้านนาใช้พยางค์ท้ายว่า อุปสัมปทาเปกขะ เป็น”เป๊กข์” จึงมีความแตกต่างกันไปทั้งที่ความหมายเป็นอันเดียวกัน
  4. ปอยลูกแก้ว งานบวชที่มีการแห่ลูกแก้ว หรืแแห่นาค
  5. ปอยส่างลอง คือ ประเพณีปอยบวชสามเณรของชาวไทยใหญ่

รวมความว่า ปอยน้อยคือประเพณีที่จัดขึ้นเป็นการภายใน เฉพาะวงศ์ญาติและมิตรสหายเท่านั้น มิได้เป็นงานส่วนรวมหรือสาธารณะอย่างปอยหลวง อาจมีการร่วมกันบวชเด็กที่เป็นกำพร้าขาดคนดูแลบ้าง โดยเจ้าอาวาสเป็นประธานแต่ก็นาน ๆ ครั้งไม่มีบ่อย งานที่จัดขึ้นเฉพาะเจ้าภาพและญาติเช่นนี้ จึงเรียกว่า “ปอยน้อย” การปฏิบัติตามจารีตดังกล่าวนับเป็นประเพณีสำคัญทางพุทธศาสนา ประเพณีหนึ่งของ ล้านนาไทย

คุณค่าการบวชในพุทธศาสนา
การบวชสามเณร หรือปอยน้อยในล้านนาไทยนั้น มีความมุ่งหมายและคุณค่าสำคัญดังนี้

  1. ต้องการให้เด็กรู้หนังสือ อ่านออกเขียนได้
  2. ต้องการให้เด็กรู้ศีลธรรม จริยธรรม
  3. ต้องการให้เด็กได้เรียนรู้วิชาชีพ
  4. ต้องการเป็นศาสนทายาท คือ ผู้สืบมรดกทางพุทธศาสนา
  5. ต้องการให้สังคมยอมรับบิดามารดาว่าเป็นผู้ศรัทธาในพุทธศาสนา
  6. ต้องการให้เกิดบุญกุศลเป็นการสร้างสมบารมี
  7. ต้องการให้เป็นพาหนะสู่สวรรค์และนิพพาน
  8. ต้องการเป็นคนสุก เพราะการอบรมบ่มนิสัย

คุณค่าที่สำคัญอีกประการหนึ่ง คือ สังคมไทยต้องการคนที่มีความรู้ และได้รับการฝึกหัดอบรมมาจากวัดแล้วว่า “เป็นคนสุก” หรือ เป็น “ขนานบัณฑิต” ชาวบ้านอยากจะให้ลูกสาวแต่งงานด้วย หวังใจว่าคนที่บวชแล้วย่อมรัก ทนุถนอมลูกเมียไม่ทอดทิ้ง เพราะจิตใจเต็มไปด้วยความเมตตากรุณา
Author : มณี พยอมยงค์
Reference : มณี พยอมยงค์. 2537. ประเพณีสิบสองเดือนล้านนาไทย. เชียงใหม่ : ส.ทรัพย์การพิมพ์.