Lanna Architecture Center
Faculty of Architecture, Chiang Mai University
Tel: 0 5327 7855, 0 5394 2806-7 Fax: 0 5322 1448


วัฒนธรรมและประเพณี > มีนาคม


ประเพณีลากปราสาท

ประเพณีลากปราสาท คือ การทำศพพระสงฆ์ ด้วยการใส่เรือนศพทำเป็นปราสาทลากไปสู่ป่าช้าของชาวล้านนาไทย และเรือนปราสาทวางอยู่บนไม้แม่สะดึง มีล้อเลื่อนไปด้วย ชาวไทยใหญ่จึงเรียกว่า “ปอยล้อ” คือ การลากศพไปด้วยล้อเลื่อนนั่นเอง

ประเพณีลากปราสาทศพของล้านนาไทย ทำกัยอย่างใหญ่โตมาก แม้จะต้องใช้จ่ายเงินทองมากมายและเป็นการสิ้นเปลืองเงินทองอยู่บ้าง ก็ให้ผลทางจิตใจและเป็นการสนองคุณครูบาอาจารย์ครั้งสุดท้าย ซึ่งท่านเป็นผู้เสียสละโลกียสุข งดเว้นจากสิ่งที่ชาวโลกประพฤติปฏิบัติกัน หันมาอยู่ทางนิรามิสสุข คือ ความสุขที่ไม่เจือปนด้วยอามิส อุทิศตนเพื่อพุทธศาสนา นับเป็นบุคคลตัวอย่างที่ควรแก่การยกย่องสรรเสริญ

การลากปราสาททำแก่ใครบ้าง
การลากปราสาทศพ ทำแก่ผู้ใหญ่ในแผ่นดิน เช่น เจ้าผู้ครองนคร เจ้านายในพระราชวงศ์ สำหรับในพุทธศาสนา กำหนดเอาพระสงฆ์ผู้ใหญ่ชั้นพระเถระ หรือพระผู้อาวุโสมีพรรษามาก เป็นที่เคารพยกย่องของลูกศิษย์และประชาชนทั่วไป

สำหรับประชาชนทั่วไปนั้น โบราณจารย์ท่านแบ่งเกณฑ์การทำศพไว้ โดยไม่ให้ปะปนกันดังนี้

  1. แมว คือ โครงไม้ไผ่สานครอบ คล้ายอย่างมุ้งประทุนครอบเด็ก เมื่อทำโครงแล้วนำเอาดอกไม้ต่างๆ ที่หาได้ในหมู่บ้าน แล้วนำครอบศพ เพื่อป้องกันไม่ให้อุจาด เพราะไม่ได้ใส่โลงหรือหล้อง ประเพณีนี้นิยมทำกับชาวบ้านทั่วไป หรือคนที่มีฐานะค่อนข้างยากจน
  2. หลัง กลาย เป็นเรือนศพที่สร้างขึ้นใส่โลงศพ บุคคลผู้อาวุโสในหมู่บ้าน เช่น คนที่มีคนนับถือมาก เป็นกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน หรือผู้เฒ่าผู้แก่ที่ชาวบ้านเคารพและเป็นผู้มีฐานะดี จึงนิยมทำเรือนศพที่มีหลังคาเลื่อนลงมา แต่ไม่มียอด จะว่าเป็นปราสาทก็ไม่ใช่ จะมีรูปเป็นเรือนโรงธรรมดาก็ไม่ใช่ จึงให้ชื่อหลังกลาย คือ หลังปราสาทนี้จะกลายเป็นปราสาทไปแล้ว
  3. ปราสาท ยอดเดียว เป็นเรือนศพรูปปราสาท ทำเป็นยอดเดียวไม่มีมุข ส่งยอดขึ้นไปเฉยๆ อาจทำลดหลั่นเป็น 5 ชั้นบ้าง 7 ชั้นบ้าง เป็นปราสาทสำหรับใส่ข้าราชการผู้ใหญ่ หรือเจ้านายผู้น้อยของบ้านเมือง หรือทำถวายพระภิกษุสามเณรผู้น้อยที่ถึงแก่มรณภาพลง
  4. ปราสาทใหญ่ยอด 7 ชั้น หรือ 9 ชั้น ทำเป็นจตุรมุข คือ มีหน้ามุขออกทั้ง 4 ด้าน วางบนหลังรูปนกหัสดีลิงค์ หรือหลังพระยานาค นิยมทำถวายแก่เจ้าผู้ครองนคร พระเจ้าแผ่นดิน พระราชวงศ์ชั้นสูง พระสงฆ์ทรงสมณศักดิ์เป็นราชครูหรือสังฆราช (ปัจจุบัน (2529) ชั้นสำหรับพระสงฆ์ผู้ใหญ่อาวุโสมีพรรษามาก) และลากไปสู่ที่เผา เรียกว่า ลากปราสาท
  5. เมรุ ทำลักษณะเดียวกันกับปราสาท ต่างแต่เมรุตั้งอยู่กับที่ไม่เคลื่อนย้าย ทำบันได้ขึ้น 4 ด้าน สำหรับเป็นทางเดินไปทำการนมัสการและวางดอกไม้สักการะศพ

ประเพณีที่นิยมกันปัจจุบัน
ในสมัยปัจจุบัน การทำศพพระสงฆ์ ใช้วิธีการ 2 แบบ คือ

  1. ถวาย เพลิงศพลากปราสาทธรรมดา หมายถึง พระสงฆ์ที่เป็นผู้อาวุโส มีอายุพรรษามาก แต่ไม่ได้รับสมณศักดิ์เป็น “ครูบา” ของประชาชนธรรมดา ทำศพแบบนี้มีการลากปราสาทไปถึงที่แล้วก็ทำพิธีบังสุกุล เผาธรรมดา
  2. ถวาย แบบขอพระราชทานเพลิงศพ คือ การขอพระราชทานไฟหลวงจากพระเจ้าแผ่นดินใช้สำหรับพระสงฆ์ทรงสมณศักดิ์ เช่น เจ้าคณะจังหวัด เจ้าคณะอำเภอ ที่มรณภาพลง การทำแบบนี้นอกจากจะลากปราสาทแล้ว ยังมีเจ้าหน้าที่เชิญไฟพระราชทานพร้อมกับมีผู้แทนของพระองค์มาทำพิธีแทน พระองค์ด้วย โดยมากเป็นผู้แทนจากสำนักพระราชวัง หรือข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ในจังหวัด มีผู้ว่าราชการจังหวัด เป็นต้น

Author : มณี พยอมยงค์
Reference : มณี พยอมยงค์. 2537. ประเพณีสิบสองเดือนล้านนาไทย. เชียงใหม่ : ส.ทรัพย์การพิมพ์.