Lanna Architecture Center
Faculty of Architecture, Chiang Mai University
Tel: 0 5327 7855, 0 5394 2806-7 Fax: 0 5322 1448


วัฒนธรรมและประเพณี > กันยายน


ประเพณีชนกว่าง

กว่าง คือ ตัวด้วงมะพร้าว ตัวผู้มีสีน้ำตาลเข้ม บ้างมีสีแดงคล้ำ บางตัวเป็นสีดำ เรียกว่า กว่างฮัก มีเขายาวตัวใหญ่เรียกว่า “กว่างโซ้ง” คือ กว่างที่มีเขาโว้ง ตัวผอมเพรียว ไม่ใหญ่ไม่เล็ก มีนอยาว เรียกว่า “กว่างแซม” กว่างตัวผู้เขาสั้นหรือนอสั้น ตัวเล็ก เรียกว่า “กว่างกิ” ตัวเมียไม่มีเขาเป็นสีน้ำตาลบ้างดำบ้าง เรียก “กว่างอี่หลุ้ม”
ด้วงมะพร้าวหรือกว่าง จะออกมาผสมพันธุ์กันตามธรรมชาติ ระหว่างเดือนสิงหาคม-กันยายน ราวเดือน 11-12 เหนือนั่นเอว

การตั้งกว่าง
การตั้งกว่าง คือ การต่อกว่าง หมายถึงการใช้กว่างอี่หลุ้ม,กว่างแซม หรือ กว่างกิ เป็นกว่างต่อหรือที่นักเลงกว่างเรียกว่า “กว่างตั้ง” ใส่ อ้อย ผูกกว่างด้วยด้ายเส้นเล็ก ๆ ยาวประมาณ 2 คืบและผูกติดกับอ้อย ให้กว่างสามารถเดินไปมาได้และบางครั้งมันจะบินอยู่รอบ ๆ อ้อย แล้วกลับมาจับอ้อยตามเดิม แทะดูดน้ำหวานจากอ้อยตามลำดับ คนตั้งกว่างจะนำไปแขวนไว้ตามทางที่คาดว่ากว่างโซ้งจะบินมาทางนั้น กะระยะสูงจากพื้นประมาณ 2 วา เป็นความสูงที่กว่างบินมาพอดี เมื่อออกจากรังก็จะบินหากว่างตัวเมียหรืออี่หลุ้ม เพื่อทำการผสมพันธุ์ จะบินมาจับอ้อยที่มีกว่างตั้งหรือกว่างต่อจะจับอยู่ที่นั่นไม่ไปไหน หรือบางทีกว่างแซมที่กินอ้อยอยู่ เมื่อมีกว่างโซ้งบินมาพบเข้าก็จะเข้าแย่งอ้อยและไล่ชนกว่างแซมจนหนีร่นไป อยู่ทางอื่น กว่างโซ้งจะเข้ากินอ้อยเป็นเจ้าของแทนกว่างแซม แม้กว่างกิก็มีพฤติกรรมอย่างเดียวกัน

การชนกว่าง
กว่างที่ได้รับการเลี้ยงอย่างดี ย่อมจะมีกำลังแรงดีมาก สามารถจะเอาไปชนกันได้ การชนนั้น มีการชนแบบธรรมดาคือการนำเอากว่างไป “เผียบกว่าง” คือ เอาไปเปรียบเทียบดูว่ามีขนาดลำตัว นอ เขา เท่ากันหรือไล่เลี่ยกันหรือไม่ หากมีขนาดเท่ากันก็จะนัดชนกันที่บ่อน เรียกว่า “บ่อนกว่าง” การชนแบบนี้มีการใส่เงินคือพนันเงินกัน กว่างบางตัวชนเก่งมากมีเดิมพันเป็นหมื่น เป็นพัน เจ้าของจะต้องรักษาดีเป็นพิเศษ เกรงว่าจะหายหรือคนอื่นรอบทำร้าย

การชนกว่างต้องใช้คอนทำจากแกนปอ ซึ่งเป็นไม้ที่มีเนื้ออ่อนนุ่นกว่างจับได้ดี เขาจะเจาะไม้ปอเป็นร่องแล้วเอาอี่หลุ้มลงไปใส่ไว้ เจาะรูอีกด้านหนึ่งให้หลังอี่หลุ้มโผล่ขึ้นมานิดหนึ่ง ใช้เป็นที่กว่างตัวผู้ทั้งสองตัวจะมาดมแล้วเกิดความต้องการทางเพศ พร้อมกันนั้นก็จะมีความหึงหวงกว่างตัวเมียหรืออี่หลุ้ม ทั้งสองตัวก็จะชนกันแบบ “ศึกหน้านาง” ชนกันอย่างเอาเป็นเอาตาย ทำให้คนดูมีความสนุกสนานอย่างยิ่ง นักพนันจะเอะอะโกลาหลเพิ่มเดิมพัน พนันขันต่ออย่างสุดเหวี่ยง

Author : มณี พยอมยงค์
Reference : มณี พยอมยงค์. 2537. ประเพณีสิบสองเดือนล้านนาไทย. เชียงใหม่ : ส.ทรัพย์การพิมพ์.